Ik ben sinds een maand of twee met veel plezier in de wereld van literair vertalen gedoken aan de Vertalersvakschool. En het is me meteen al duidelijk dat er bij literair vertalen heel wat meer komt kijken dan bij ‘gewoon’ vertalen. Heel interessant zijn de inzichten die door verschillende vertalers voorgeschoteld worden.
En nu deed zich dus een buitenkans voor: Alliance Française La Haye organiseerde gisteren een avond die draaide om de vraag ‘Waarom vertaalde klassieke romans opnieuw vertalen?’ Martin de Haan liet hier samen met Anja-Hélène van Zandwijk zijn licht op schijnen.
📕 Sommige boeken zijn tijdloos, omdat ze een blijvende waarde hebben, tijdloze thema’s behandelen, invloed hebben. Omdat mensen zich erin blijven herkennen, ook nu nog. Vertalingen van deze klassiekers blijken de tand des tijds echter niet altijd goed te doorstaan. Ze worden sleets… Is het taalgebruik van de vertaler verouderd? Of leven we nu gewoon in een andere tijd? Wat volgens Martin meespeelt, is dat men zijn aannames projecteert op een tekst. En die aannames veranderen nu eenmaal met de tijd.
Daarbij komt dat vertalers van nu soms heel andere inzichten (met de kennis van nu, qua interpretatie in deze tijd, qua stijl, enz.) hebben over hoe een klassieker in een vertaling het best tot zijn recht zou komen. Kortom, vertalingen van klassiekers hebben soms gewoon een opfrisbeurt nodig om ze toegankelijk te houden.
Martins motivatie voor het beginnen aan een hervertaling van een klassieke roman is eigenlijk vrij eenvoudig: als hij een vertaling leest en denkt, dit is niet het boek dat ik in het Frans heb gelezen, dan is dat een overweging om het opnieuw te vertalen. En dat is dan ook een van de redenen dat hij op dit moment bezig is met de hervertaling van 𝘔𝘢𝘥𝘢𝘮𝘦 𝘉𝘰𝘷𝘢𝘳𝘺 van Gustave Flaubert. En dat is a hell of a job, dus geduld.
💡 Een interessante opmerking die hij maakte was dat het vertalen nu niet veel sneller gaat dan vroeger, toen er nog geen AI was. Sterker nog, het kost hem nu veel meer tijd om tot de juiste vertaaloplossing te komen, juist omdat er zoveel meer bronnen zijn dan toen! Meer mogelijkheden, maar ook veel meer verifiëren.
👉 Ik heb weer interessante inzichten opgedaan en vond het een geruststellende gedachte dat ook Martin regelmatig frustratie voelt omdat hij weer eens twee uur kwijt is aan het vinden van precies de juiste vertaaloplossing…
